شعارمديريتي

به جای پرداختن به برنامهء استراتژیک, به تفکر و ایده‌های استراتژیک روی آورید

مدیریت زنجیره تامین SCM

  • شنبه, مرداد 05 1392
  • نوشته شده توسط 
  • اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

در رقابت‌هاي جهاني موجود در عصر حاضر بايد محصولات متنوع را با توجه به درخواست مشتري در دسترس وي قرار داد . خواست مشتري بر مدیریت زنجیره تامین SCMكيفيت بالا و خدمت رساني سريع موجب افزايش فشارهايي شده است كه قبلا وجود نداشته است ، در نتيجه شركت‌ها بيش از اين نمي‌توانند به تنهايي از عهده تمامي كارها برآيند . در بازار رقابتي موجود ، بنگاه‌هاي اقتصادي و توليدي علاوه بر پرداختن به سازمان و منابع داخلي ، خود را به مديريت و نظارت بر منابع و اركان مرتبط خارج از سازمان نيازمند يافته‌اند . علت اين امر در واقع دستيابي به مزيت يا مزاياي رقابتي با هدف كسب سهم بيشتري از بازار است . در طول سالیان، اغلب واحدهای تولیدی تمرکز خود را برکارایی و اثربخشی عملکردهای مجزای تجاری قراردادند. در حالیکه به عنوان رویکردی نوین در تجارت، تعداد در حال افزایشی از کارخانجات به اهمیت استراتژیک برنامه ریزی، کنترل و طراحی یک زنجیره تامین کلی واقف گشته اند. بر اين اساس فعاليتهايي نظير برنامه‌ريزي عرضه و تقاضا ، تهيه مواد ، توليد و برنامه‌‌ريزي محصول ، خدمت نگهداري كالا ، كنترل موجودي ، توزيع ، تحويل و خدمت به مشتري كه قبلا همگي در سطح شركت انجام مي‌شده اينك به سطح زنجيره عرضه انتقال پيدا كرده است . مديريت زنجيره تامين ( SCM ) پديده‌اي است كه اين كار را به طريقي انجام مي‌دهد كه مشتريان بتوانند خدمت قابل اطمينان و سريع را با محصولات با كيفيت در حداقل هزينه دريافت كنند .

تعاریف

مدیریت زنجیره تامین
supply chain management :  SCM
سیستمی از تامین کنندگان، تولیدکنندگان، حمل و نقل، توزیع کنندگان و فروشندگان که مواد اولیه را به محصولات نهایی تبدیل کرده و به دست مشتریان می رسانند، یک زنجیرع تامین نامیده می شود.


زنجیره تامین عبارتست از:
فرآیندهای یکه از تبدیل مواد خام اولیه به محصول نهایی برای مشتری نهایی جریان دارند و سازمان ها و شرکت های فعال در این حوزه را به یکدیگر متصل می کنند. به طور كلي زنجيره تامين زنجيره‌اي است كه همه فعاليتهاي مرتبط با جريان كالا و تبديل مواد ، از مرحله تهيه ماده اوليه تا مرحله تحويل كالاي نهايي به مصرف‌كننده را شامل مي‌شود . درباره‌ جريان كالا دو جريان ديگر كه يكي جريان اطلاعات و ديگري جريان منابع مالي و اعتبارات است نيز حضور دارد . مديريت زنجيره تامين بر يكپارچه‌سازي فعاليتهاي زنجيره تامين و نيز جريانهاي اطلاعاتي مرتبط با آنها از طريق بهبود در روابط زنجيره در جهت دستيابي به مزيت رقابتي قابل اتكا و مستدام ، مشتمل مي‌شود . بنابراين ، مديريت زنجيره تامين عبارت است از فرايند يكپارچه‌سازي فعاليتهاي زنجيره تامين و نيز جريانهاي اطلاعاتي مرتبط با آن از طريق بهبود و هماهنگ‌سازي فعاليت‌ها در زنجيره تامين تــــوليد و عرضه محصول. براي بررسي يك سازمان منحصر به فرد، در چارچوب اين تعاريف، بايد هر دو شبكه تامين‌كنندگان و كانال‌هاي توزيع در نظر گرفته شوند .
براي مديريت موثر زنجيره تامين ضروري است كه تامين‌كنندگان و مشتريان با يكديگر و در يك روش هماهنگ و با شراكت و ارتباطات اطلاعاتي و گفت‌وگو با يكديگر كار كنند . اين امر يعني جريان سريع اطلاعات در ميان مشتريان و عرضه‌كنندگان ، مراكز توزيع و سيستم‌هاي حمل‌ونقل ، بعضي از شركت‌‌ها را قادر مي‌سازد كه زنجيره‌هاي عرضه بسيار كارايي را ايجاد نمايند . بعضي شركت‌ها كوشش مي‌كنند تا كنترل زنجيره تامين خود را با كنترل عمومي عمودي و با استفاده از مالكيت و يكپارچگي تمام اجزاي مختلف در امتداد زنجيره تامين از تهيه مواد و خدمات تا تحويل محصول نهايي و خدمت به مشتري ، به دست آورند . اما حتي با اين نوع ساختار سازماني ، فعاليتهاي مختلف و واحدهاي عملياتي ممكن است ناهماهنگ باشند . ساختار سازماني شركت بايد بر هماهنگي فعاليتهاي مختلف براي دستيابي به اهداف كلي شركت تمركز كند . پنج جزء اصلي مديريت زنجيره تامين عبارتند از:
1- برنامه : برنامه بخش استراتژيك مديريت زنجيره تامين است . شما براي مديريت همه منابعي كه براي برآورده ساختن تقاضاي مشتري به كارميروند به استراتژي نيازداريد. توسعه مجموعه متريك ها براي نظارت بر كارآيي،كاهش هزينه و تحويل با كيفيت بالا ي زنجيره تامين ، بخش اعظمي از برنامه ريزي را تشكيل مي دهد.
2- منبع : انتخاب تامين كنندگاني كه كالاها و خدمات موردنيازشمارابراي ساخت محصول يا خدمت تحويل خواهند داد. فرايندهاي قيمت گذاري،تحويل وپرداخت راتوسعه دهيد و متريك هايي را براي نظارت و بهبود روابط با تامين كنندگان بسازيد.و اين فرايندها را در مديريت موجودي كالاها و خدمات دريافتي از تامين كنندگان نظير دريافت محموله هاوشناسايي آنان به كارگيريد.
3- ساخت : دراين گام فعاليت هاي موردنيازبراي توليد، آزمايش، بسته بندي و آماده سازي براي تحويل صورت مي گيرند.
4- تحويل : بخشي كه به لجستيك نيز معروف است. هماهنگي دريافت سفارشات مشتريان ، توسعه شبكه اي از انبارها وراه اندازي سيستم صورتحساب براي پرداخت ها ، اين بخش را تشكيل مي دهند.
5- بازگشت : بخش مشكل آفرين زنجيره تامين . ساخت شبكه اي براي دريافت نواقص و محصولات برگشتي از مشتريان و پشتيباني از مشترياني كه با محصول تحويلي مشكل داشتند.

لجستیک
LOGISTIK

اين لغت ريشه‌اي يوناني دارد و در موارد نظامي براي جابجايي جنگ‌افزار ، مهمات و جيره غذايي در مواقع حرکت از مکان اصلي به سمت خط مقدم استفاده مي‌شود. در زبان يوناني ، رومي و امپراطوري رم شرقي، نظامياني وجود داشتند با نام LOGISTIKAS که وظيفه مسائل مالي و تقسيم مايحتاج بر عهده آنان بوده است
لجستيك آن قسمت از مديريت زنجيره تامين است كه كارايي و اثربخشي جريان روبه¬جلو و روبه¬عقب و نيز ذخيره¬سازي كالاها، خدمات و اطلاعات مربوطه بين نقطه آغازين زنجيره تا نقطه مصرف نهايي به¬منظور تامين نيازمنديهاي مشتريان زنجيره را برنامه¬ريزي مي¬كند، به¬كارمي¬گيرد، و كنترل مي¬كند.
تاريخچه
در دو دهه 60 و 70 ميلادي ، سازمانها براي افزايش توان رقابتي خود تلاش مي‌كردند تا با استانداردسازي و بهبود فرايندهاي داخلي خود محصولي با كيفيت بهتر و هزينه كمتر توليد كنند . در آن زمان تفكر غالب اين بود كه مهندسي و طراحي قوي و نيز عمليات توليد منسجم و هماهنگ پيش‌نياز دستيابي به خواسته‌هاي بازار و درنتيجه كسب سهم بازار بيشتري است . به همين دليل سازمانها تمام تلاش خود را بر افزايش كارايي معطوف مي‌كردند . در دهه 80 ميلادي با افزايش تنوع در الگوهاي مورد انتظار مشتريان ، سازمانها به طور فزاينده‌اي به افزايش انعطاف پذيری در خطوط توليد و توسعه محصولات جديد براي ارضاي نيازهاي مشتريان علاقه‌مند شدند . در دهه 90 ميلادي ، به همراه بهبود در فرايندهاي توليد و به كارگيري الگوهاي مهندسي مجدد ، مديران بسياري از صنايع دريافتند كه براي ادامه حضور در بازار تنها بهبود فرايندهاي داخلي و انعطاف‌پذيري در توانايي‌هاي شـــــركت كافي نيست بلكه تامين‌كنندگان قطعات و مواد نيز بايد موادي با بهترين كيفيت و كمترين هزينه توليد كنند و توزيع‌كنندگان محصولات نيز بايد ارتباط نزديكي با سياست‌هاي توسعه بازار توليدكننده داشته باشند ؛ با چنين نگرشي ، رويكردهاي زنجيره تامين و مديريت آن پا به عرصه وجود نهاد . از طرف ديگر با توسعه سريع فناوري اطلاعات در سال‌هاي اخير و كاربرد وسيع آن در مديريت زنجيره تامين ، بسياري از فعاليتهاي اساسي مديريت زنجيره با روش‌هاي جديد درحال انجام است .

اهداف
هدف هر زنجیره تامین، حداکثر کردن ارزش کل تولید شده است.
هدف کوتاه مدت : افزایش بهره وری، کاهش موجودی و زمان سیکل کل
هدف بلند مدت : افزایش رضایت مشتری، سهم بازار و سود برای همه سازمان های درگیر در زنجیره تامین
منافع لجستيک و مديريت زنجيره تامين
• موجودي‌هاي کمتر
• بهره‌وري بالاتر
• چابکي بيشتر
• موعدهاي تحويل کوتاهتر
• سود بالاتر
• رعايت حقوق بيشتر مشتري
• وجود موجودي‌ها و اندازه انباشته‌ها به مقدار صحيح
• قابليت مشاهده و ردگيري رخدادها
• کاهش هزينه‌‌ها
• افزايش خدمت دهي به مصرف‌كنندگان
• ايجاد مزيتهاي رقابتي
• تعامل نزديکتر با تامين کنندگان
• ايجاد فرصت براي خريد مقادير زياد و با هزينه کمتر
• ايجاد مرجع پاسخگويي
• توانايي اجراي دقيق سيستم‌ها به صورت ترکيبي

موانع لجستيك و مديريت زنجيره‏هاي تامين
برخی از مواردی که اجرای الگوهای زنجیره تامین را دشوار می سازد:
• زيرساخت‌هاي ناكافي
• زيرساخت‌هاي ضعيف حمل‌ و نقل و قوانين متعدد و مختلف مربوط به آن
• زيرساختهاي مخابراتي ناكافي
• وسايل حمل‌ونقل فرسوده و ناكافي
• شبكه جاده‌اي ناكافي
• انبارهاي ناكافي
• شبكه راه‌آهن اندك و قديمي
• چالش‌هاي اقتصادي
• درك ضعيف از اقتصاد رقابتي
• ضعف در برنامه‌ريزي اقتصادي واقع‌ بينانه و عملي
• ضعف در تثبيت مسير اقتصادي
• بازار كوچك داخلي و كمبود اطلاعات در بازار
• سيستم بانكي ناكارا و نرخ هاي بهره بالا
• مشكلات و نارساييها در حمايت‌هاي اقتصادي دولت
• ناكارايي نظام مالياتي
• چالش‌هاي مديريتي
• مديريت بروكراتيك و عدم هماهنگي هاي ميان سازماني در زنجيره
• عدم انعطاف‌پذيري سيستم
• عدم اعتماد بين اجزاي زنجيره و طولاني بودن سيستمهاي قضايي جهت حل و فصل دعاوي
كمبود نيروي انساني متخصص و صلاحيت‌دار

کاربردها
بخش مهمي از محصولات و خدمات مرتبط با مديريت زنجيره تامين و لجستيك در حوزه هايي تعريف مي شوند كه عبارتند از: سيستمها و تجهيزات حمل و نقل محصولات و بار ، فناوريها و سيستمهاي ذخيره سازي و انبارش، فناوريهاي حمل و نقل اقلام خشك، اقلام مايع و اقلام فله اي، خدمات و فناوريهاي لجستيك مواد خطرناك، داراي ريسك و ويژه، انواع سيستمهاي كنترل (بيسيم و...)، سيستمها و نرم افزارهاي مديريت حمل و نقل و مديريت انبار و ... . بدين ترتيب فعالان عرصه حمل و نقل از شاخص ترين فعالان عرصه لجستيك و خدمات رنجيره تامين هستند.
همچنين، بخشي از محصولات و خدمات مرتبط با مديريت زنجيره تامين و لجستيك در حوزه  بسته بندي انواع و اقسام مواد و محصولات به منظور انتقال، توزيع و فروش است. مواد و محصولاتي كه از لحاظ ابعاد، سياليت يا جامد بودن، ميزان فسادپذيري، فاصله توليد كننده تا مصرف كننده و ... متفاوت هستند. بدين ترتيب فعالان حوزه بسته بندي از مهمترين فعالان عرصه لجستيك و خدمات رنجيره تامين به شمار مي آيند.
در کنار این مسائل ، مواد و محصولات غذايي كه طيف بزرگي را شامل مي شوند، داراي ويژگيهاي منحصر به فردي هستند.  اين ويژگيها در زمينه هايي از قبيل ابعاد، ميزان و زمان فسادپذيري، سياليت يا جامد بودن، فاصله توليد كننده تا مصرف كننده، مدت زمان تحويل و ... مطرح هستند. از رو شرايط و مشخصات خاصي براي زنجيره تامين و لجستيك اين نوع مواد و محصولات به وجود مي آيد. بدين ترتيب فناوريها و تجهيزات و سيستمهاي مديريتي، برنامه ريزي، نرم افزاري و عملياتي خاص در حوزه هاي حمل و نقل، انبارش، توزيع،شناسايي، كدگذاري و رديابي، توزين، بسته بندي و ديگر حوزه هاي لجستيكي طلب مي كند.
توجه به مشخصات مواد و محصولات صنايع نفت و گاز و پتروشيمي ويژگي هايي از قبيل داشتن ارزش استراتژيك، سيال بودن و پيوستگي بعضي از اقلام، فله  اي بودن بعضي از اقلام، قابليت بسته بندي شدن بعضي از اقلام، خطرناك و داراي ريسك بودن، نياز به شرايط خاص براي انجام فرآيندهاي توليدي، انبارش، انتقال و مصرف برجسته مي شود. اين ويژگي ها شرايط و مشخصات خاصي را براي زنجيره تامين و لجستيك اين نوع مواد و محصولات ايجاب مي كند. بدين ترتيب فناوريها و تجهيزات و سيستمهاي مديريتي، برنامه ريزي، نرم افزاري و عملياتي خاص در حوزه هاي حمل و نقل، انبارش، توزيع،شناسايي، كدگذاري و رديابي، توزين، بسته بندي و ديگر حوزه هاي لجستيكي طلب مي كند.
برخی از مدل های مدیریت زنجیره تامین
• مدل scor
• مدل ارزیابی و انتخاب تامین کنندگان
• مدل ارزیابی و انتخاب تامین کنندگان از طریق رویکرد abc
• مدل ارزیابی و انتخاب تامین کنندگان از طریق رویکرد max-min
• استفاده از سیستم پشتیبان تصمیم گیری برای ارزیابی تامین کنندگان
• مدل game برای مذاکره و مناقصه خرید

 

جایگاه SCM در تجارت الکترونیک

برمبناي مدلي ديگر از تجارت الكترونيك (E-Commerce) ، شركت‌هاي همكار در يك زمينه به خصوص ، از طريق شبكه‌هاي الكترونيكي مي‌توانند به همكاري و اشتراك مساعي بپردازند ؛ چنين همكاري اغلب بين شركت‌هــاي حاضر در يك زنجيره تامين اتفاق مي‌افتد .
به طور كلي مديريت زنجيره تامين يكي از زيرساختارهاي پياده‌سازي تجارت الكترونيك است . از ديد صنعتي ، تجارت الكترونيكي بين بنگاهها عمدتا در صنايعي رخ مي‌دهد كه زنجيره تامين در آنجا شكل گرفته باشد . يك توليدكننده همواره عاملي است كه در وسط فرايند فعاليت اقتصادي قرار دارد . توليدكننده ، خود خريدار كالا از تامين‌كنندگان خود و فروشنده كالايي جديد به خريداران خود است . چون فروشنده به توليدكننده ، خود تامين‌كنندگاني دارد و ضمنا خريدار كالا نيز ممكن است خود مشترياني داشته باشد ، ما با زنجيره‌اي از بنگاه‌ها روبه‌رو هستيم كه هر كدام هم خريدار و هم فروشنده هستند ؛ اين مجموعه شبيه به زنجير است ، زيرا همه به هم وابسته هستند . با مديريت درست زنجيره تامين همه عناصر موجود در زنجيره منتفع شده و ضمنا با ارايه كالاي مرغوب و ارزان جامعه را نيز منتفع مي‌كند . از همين روست يكي از مسايل مهم صنايع در كشورهاي پيشرفته مديريت زنجيره تامين (SCM) است . يكي از عناصر مهم مديريت زنجيره خودكارسازي امر خريد و فروش بين اعضاي زنجيره است . اين امر آن قدر مهم و حياتي است كه حتي قبل از ظهور اينترنت ، صنايع خودروسازي و هوافضايي كه بزرگ‌ترين و پيچيده‌ترين زنجيره‌هاي تامين را دارند ، خود با صرف هزينه گزاف اقدام به ايجاد شبكه كرده بودند .
در حال حاضر استاندارد EDI كه امروزه با كمك سازمان جهاني استانداردها در محيط اينترنت و بر بستر استاندارد  XML براي امور تجاري در حال كاربرد است ، از همين شبكه‌هاي اختصاصي به وجود آمده است .
نرم افزار مديريت زنجيره تامين
اين نرم افزارشامل مجموعه اي ازنرم افزارهاي كاربردي است. فروشندگان سعي دارند كه اين پنج اصل زنجیره تامین را در يك نرم افزار واحد عرضه نمايند. اما بسته نرم افزاري جامعي دراين زمينه وجودندارد.ب هتراست كه نرم افزار زنجيره تامين به دونرم افزار تفكيك شود، يكي براي برنامه ريزي زنجيره تامين و ديگري براي اجراي گام هاي زنجيره تامين .
نرم افزار برنامه ريزي زنجيره تامين یا ( Supply Chain Planning ( SCP   ازيك الگوريتم رياضي استفاده مي كند كه جريان و كارآيي زنجيره تامين را بهبودمي بخشد و موجودي را كاهش مي دهد. SCP كاملا به اطلاعات كسب شده بستگي دارد. براي مثال اگر شما سازنده كالاهاي بسته بندي شده ي مصرفي هستيد، چنانچه اطلاعات دقيق وكاملي درباره سفارشات مشتريان، داده هاي فروش، ظرفيت ساخت و قابليت هاي تحويل محصول به سيستم ندهيد، انتظارنداشته باشيد كه نرم افزارهاي كاربردي برنامه ريزي خيلي دقيق باشند. نرم افزارهاي كاربردي براي هرپنج گام اصلي زنجيره تامين وجوددارند.
نرم افزار اجراي زنجيره تامين يا ( Supply Chain Execution ( SCE   گام هاي متفاوت زنجيره تامين را اتوماتيك مي كند.اين نرم افزار مي تواندحتي شامل‌مسيريابي الكترونيكي ساده‌ سفارشات از كارخانه تا تامين كنندگان باشد.

www.msi.co.ir

استفاده از مطالب ذكر شده ،‌با ذكر منبع بلامانع است .

منتشرشده در مقالات

مدیریت سرآمد ایرانیان ، ارائه دهنده  خدمات مشاوره و آموزش در حوزه مدیریت و مهندسی صنایع

موارد مرتبط

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.